Yurt dışı satışta "navlunu kim ödüyor?" sorusunun cevabı, "yolda mal hasar görürse kim zarara katlanıyor?" sorusunun cevabıyla her zaman aynı değildir. CPT bu ayrımın en belirgin olduğu teslim şeklidir. Bu yazıda CPT'nin tarafları neyle yükümlü kıldığını, yakın kurallardan farkını ve sözleşmeye yazarken nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatıyoruz.
11 Incoterms 2020 kuralı
7 her taşıma türünde kullanılabilen kural (CPT dahil)
%110 CIP'te sigortanın kapsaması gereken en az sözleşme değeri
CPT nedir?
CPT (Carriage Paid To), Uluslararası Ticaret Odası'nın (ICC) 1 Ocak 2020'de yürürlüğe giren Incoterms 2020 kurallarından biridir. Satıcı, taşıma sözleşmesini yapar ve bedelini öder; malı bu taşıyıcıya teslim ettiğinde teslimini tamamlamış olur. Sözleşmede varış yeri yazılır: "CPT Hamburg, alıcının deposu, Incoterms 2020" gibi. Kara, deniz, hava ve demir yolu dahil her taşıma türünde kullanılabilir.
CPT'de kim neyi üstlenir?
- Satıcı: Malı hazırlar ve taşımaya uygun ambalajlar, ihracat gümrük işlemlerini yapar, varış yerine kadar taşıma sözleşmesini yapıp bedelini öder, taşıma belgesini (konşimento, hava yolu taşıma senedi vb.) alıcıya verir.
- Alıcı: Mal taşıyıcıya teslim edildikten sonraki hasar ve kayıp riskini taşır, transit ve ithalat gümrük işlemlerini yapar, ithalat vergi ve harçlarını öder, malı varış yerinde teslim alır.
- Sigorta: Kural iki tarafa da sigorta yükümlülüğü getirmez. Risk erken geçtiği için sigortayı çoğunlukla alıcı kendi yararına yaptırır.
CPT'nin iki kritik noktası
CPT'de iki ayrı yer vardır. Teslim yeri, satıcının malı taşıyıcıya verdiği noktadır ve çoğunlukla ihracatçının ülkesindedir; risk burada alıcıya geçer. Varış yeri ise taşıma bedelinin ödendiği son noktadır. ICC, anlaşmazlığı önlemek için sözleşmede iki yerin de açıkça, mümkünse adres düzeyinde yazılmasını önerir.
İpucu: Mal İstanbul'da taşıyıcıya verildi ve Hamburg yolunda hasar gördüyse CPT'de zarar alıcıya aittir; navlunu satıcının ödemiş olması bunu değiştirmez. Alıcıysanız taşıma sigortasını teslimden itibaren başlatın.
CPT, CIP, DAP ve FCA arasındaki fark
| Kural | Ana taşımayı kim öder? | Risk alıcıya ne zaman geçer? | Sigorta |
|---|---|---|---|
| FCA (Taşıyıcıya Teslim) | Alıcı | Mal, alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim edildiğinde | Yükümlülük yok |
| CPT (Taşıma Ödenmiş Olarak) | Satıcı, varış yerine kadar | Mal, satıcının taşıyıcısına teslim edildiğinde | Yükümlülük yok |
| CIP (Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Olarak) | Satıcı, varış yerine kadar | Mal, satıcının taşıyıcısına teslim edildiğinde | Satıcı; en az %110, Klozlar (A) |
| DAP (Belirlenen Yerde Teslim) | Satıcı, varış yerine kadar | Varış yerinde, boşaltmaya hazır olduğunda | Yükümlülük yok |
Kısacası CPT ile DAP'ta masraf aynı yere kadar satıcıdadır, ama risk CPT'de yolculuğun başında, DAP'ta sonunda el değiştirir. DAP'ın ayrıntılarını DAP nedir yazımızda anlattık. Navlunun nasıl hesaplandığını ise navlun nedir yazımızda bulabilirsiniz.
CPT ne zaman mantıklı?
Satıcı için artıları
- Taşımayı kendi anlaşmalı taşıyıcısıyla, kendi tarifesiyle yapar
- Risk erken geçer; yolculuktaki hasar satıcının sorumluluğunda değildir
- Alıcıya "navlun dahil" fiyat sunarak teklifini sadeleştirir
Dikkat edilecekler
- Alıcı, riskin neden erken geçtiğini anlamazsa hasarda anlaşmazlık çıkar
- Teslim yeri yazılmazsa riskin nerede geçtiği tartışmalı olur
- Sigortasız gönderide alıcı zararını karşılayamaz
- Teslim ve varış yerini yazın İkisini de adres düzeyinde belirtin; birden fazla taşıyıcı varsa riskin hangi taşıyıcıda geçeceğini kararlaştırın.
- Kural sürümünü belirtin Sözleşmeye "Incoterms 2020" ibaresini ekleyin.
- Sigortayı konuşun Alıcı sigorta yaptırmayacaksa CIP'i ya da ayrı bir sigorta maddesini değerlendirin.
- Belgeleri planlayın Taşıma belgesinin alıcıya nasıl ve ne zaman ulaşacağını, ödeme koşuluyla uyumlu hâle getirin.
Kargo firmasıyla küçük paket gönderiminin pratik tarafını FedEx ile uluslararası kargo, yurt dışı satışın genel çerçevesini e-ihracat rehberimizde anlattık. WebAction olarak e-ticaret danışmanlığında e-ihracat yapacak markaların altyapı ve lojistik planını birlikte kuruyoruz. Sözleşme ve gümrük konularında bir gümrük müşaviriyle çalışmanızı öneririz.
Sık sorulan sorular
CPT'de risk ne zaman alıcıya geçer?
Mal, satıcının ayarladığı taşıyıcıya teslim edildiği anda. Satıcının navlunu varış yerine kadar ödemesi riskin geçiş noktasını değiştirmez.
CPT ile CIP arasındaki fark nedir?
İkisinde de satıcı navlunu öder ve risk taşıyıcıya teslimde geçer. CIP'te satıcı ayrıca sözleşme değerinin en az %110'u için Enstitü Kargo Klozları (A) düzeyinde sigorta yaptırır; CPT'de sigorta yükümlülüğü yoktur.
CPT'de gümrük vergisini kim öder?
İhracat gümrük işlemleri satıcıya, ithalat gümrük işlemleri, vergi ve harçlar alıcıya aittir.
CPT deniz yolunda kullanılabilir mi?
Evet. CPT her taşıma türünde kullanılabilen yedi Incoterms 2020 kuralından biridir. Yalnız deniz ve iç su yolu için tasarlanmış kurallar FAS, FOB, CFR ve CIF'tir.
Kaynaklar
- ICC, Incoterms 2020 (28.09.2026)
- ICC Academy, CPT or CIP? (28.09.2026)
- International Trade Administration, Know your Incoterms (28.09.2026)
- Trade Finance Global, CPT Incoterms 2020 rule (28.09.2026)
